De Surinaamse staat loopt al ruim vijfentwintig jaar royalty’s mis door illegale winning van rivierzand. Dat stelde minister David Abiamofo van Natuurlijke Hulpbronnen.

Het gaat om de Surinamerivier ter hoogte van Klaaskreek en Nieuw-Lombe. De schaal was aanzienlijk: soms waren acht tot tien pontons tegelijk bezig met illegale zandwinning. Over al dat gewonnen zand is geen royalty afgedragen.

Het meest opmerkelijke gegeven is niet de omvang maar de bekendheid ervan. De activiteiten vonden jarenlang plaats met medeweten van zowel overheidsfunctionarissen als het traditioneel gezag. Dat maakt dit minder een geval van ontsnapt toezicht dan van toezicht dat niet werd uitgeoefend.

In 2022 besloot de regering de zandwinning te legaliseren onder de Mijnbouwwet. Dat leverde een nieuwe complicatie op: in 2023 protesteerden traditionele leiders tegen de verleende mijnbouwrechten — dezelfde leiders die volgens de bewindsman mondeling toestemming hadden gegeven voor de illegale winning.

De zaak kwam ook voor de rechter. Op 12 mei van dit jaar oordeelde die in het voordeel van een rechthebbende en droeg de staat op de intrekking van diens recht binnen twee maanden ongedaan te maken.

Abiamofo stelt dat illegale zandwinning niet langer wordt getolereerd. Winning vereist een vergunning via de wettelijke procedure, en het genereren van inkomsten voor de staat heeft nu prioriteit.

Om de rust in het gebied te bewaren zijn afspraken gemaakt. Eén rechthebbende zal bepaalde dorpen mijden, en het traditioneel gezag zal zich niet langer voordoen als instantie die vergunningen kan verlenen.

Het dossier sluit aan op het overzicht van mijnbouwrechten dat deze week naar De Nationale Assemblee ging. Daaruit bleek dat 272 registraties niet duidelijk maken welke rechten nog geldig zijn en wie daadwerkelijk actief is — precies het soort onduidelijkheid waarin een kwart eeuw onbelaste winning mogelijk blijkt.