ASEAN-top eindigt zonder akkoord over de Zuid-Chinese Zee; tachtig procent van de tekst ligt er

Texto original en neerlandés Traducir
De gedragscode had eind dit jaar klaar moeten zijn. Over de vraag of die juridisch bindend wordt en voor welk gebied hij geldt, is men het niet eens.
De negenenveertigste top van de Associatie van Zuidoost-Aziatische Staten, van 15 tot en met 17 november in Manila, heeft geen akkoord opgeleverd over een gedragscode voor de Zuid-Chinese Zee. China en de tien lidstaten bereikten voorlopige overeenstemming over ongeveer tachtig procent van de conceptteksten, maar de deadline om de code dit jaar af te ronden is niet gehaald.
Wat openblijft, zijn juist de bepalende punten. Of de code juridisch bindend wordt, is niet beslecht. Hetzelfde geldt voor het geografische bereik en voor de precieze betekenis van een aantal gevoelige begrippen. De Filipijnse minister van Buitenlandse Zaken Theresa Lazaro maakte de uitkomst bekend en zei dat het missen van de termijn niet betekent dat het proces is mislukt; volgens haar bevinden de gesprekken zich in de slotfase.
De achtergrond is een al jaren slepend conflict. China claimt vrijwel de hele Zuid-Chinese Zee, waarbij die aanspraken overlappen met de maritieme zones van onder meer Brunei, Maleisië, de Filipijnen en Vietnam. Manila beschuldigt Chinese kustwachtschepen ervan Filipijnse vaartuigen te hinderen, onder meer met waterkanonnen en door bevoorradingsmissies te verstoren; Peking verwijt de Filipijnen Chinees gebied binnen te varen.
Een internationale arbitrage-uitspraak uit 2016 verwierp de historische aanspraken van China. Peking heeft die uitspraak naast zich neergelegd. Dat is de reden waarom de vraag of de gedragscode bindend wordt, geen formaliteit is maar de kern van het geschil.
China en de ASEAN-staten bevestigden wel opnieuw dat zij handelingen willen vermijden die de geschillen kunnen verergeren. De onderhandelingen gaan volgend jaar verder onder het voorzitterschap van Singapore.
Op de top kwam ook de crisis in Myanmar aan de orde. De ASEAN blijft de politieke vertegenwoordiging van dat land beperken: alleen niet-politieke functionarissen, zoals beroepsdiplomaten, mogen de topbijeenkomsten en de vergaderingen van ministers van Buitenlandse Zaken bijwonen. Die beperking geldt niet voor alle ASEAN-vergaderingen; op andere ministeriële en sectorale niveaus kan Myanmar wel deelnemen.
Herstel van de volledige vertegenwoordiging is mogelijk als Myanmar duidelijke en blijvende voortgang boekt bij de vijfpuntenconsensus die de ASEAN in april 2021 aannam. Aan de top namen ook dialoogpartners deel, onder wie de Verenigde Staten, Japan, India, Zuid-Korea en Australië.